Ekoportal.eu - ochrona środowiska ekologia ochrona przyrody recykling biopaliwa GMO odpady - Wpływ budowli hydrotechnicznych na środowisko

Wpływ budowli hydrotechnicznych na środowisko

08.03.2006.

Wraz z rozwojem nauki wykształciły się różne systemy przekształcania rzeki, których celem było zwiększenie wykorzystania gospodarczego wody i terenów w pobliżu rzeki i zmniejszenie zagrożenia przed powodziami. Dużo czasu minęło nim ludzie zauważyli negatywne efekty swojej wielowiekowej działalności.

1) Celami budowania zapór wodnych jest:

powstanie zbiorników retencyjnych dla potrzeb gospodarki komunalnej,
zaopatrzenia przemysłu w wodę,
budowa systemów irygacyjnych,
wykorzystania energii wodnej,
rekreacja, sport
stworzenie zbiorników wyrównawczych dla uregulowania przepływów i stanów wody, pośrednio dla ochrony przed powodziami i przedłużeniem okresu żeglugi śródlądowej

Uboczne konsekwencje powstania zapór dotyczące środowiska to:

zmiana reżimu hydrologicznego
zmniejszenie prędkości przepływu
zmiany położenia zwierciadła wody
nierównomierne natężenie przepływów, duże krótkotrwałe wahania
zmiany położenia poziomu bazy erozyjnej.

Pośrednimi konsekwencjami, które w większości nie zostały przewidziane w planach budowy zapór, są:

Zmniejszenie prędkości przepływu powoduje
- zatrzymanie materiału rzecznego na dnie, co wpływa na zmniejszenie pojemności retencyjnej zbiornika
- przenoszenie się krańca cofki coraz wyżej, ze względu na odkładanie sedymentów we wlotowej części zbiornika
Zmiany położenia zwierciadła wody powodują okresowe odsłonięcia i przesuszenie, głównie części cofkowej i przybrzeżnej dna zbiornika. Wahania poziomu zwierciadła wody i falowanie wiatrowe są także przyczyną niszczenia brzegów. Powoduje to wzrost zamulania zbiornika.
Podwyższenie poziomu bazy erozyjnej dopływów zbiornika zlokalizowanych powyżej zapory powoduje:
- podnoszenie się poziomu wód gruntowych
Natomiast obniżenie bazy erozyjnej poniżej zapory jest powodem
- obniżenia tam poziomu wód gruntowych
- erozji wstecznej koryt dopływów

2) Głównymi zadaniami jakie mają spełniać obwałowania są:

systemy ochrony przed powodzią

zagospodarowania dolin rzecznych

wykorzystanie żeglugowe rzek

Próbowano zadania te osiągnąć poprzez:

Wtłoczenie rzeki w jej koryto i nie pozwolenie jej na rozlewanie się po całej dolinie. Dążono do tego między innymi poprzez budowanie kamiennych lub betonowe koryt rzek, które przecinają miasta i wioski, stawianie wałów blisko koryta rzeki także poza miastami.
Przyspieszenie odpływu wód z danego terenu. W tym celu na obszarach poza miastami likwidowano meandry, skracano i prostowano rzeki, poszerzano i pogłębiano ich koryta, budowano wały blisko rzek, usuwano z międzywala drzewa i krzewy.

Niestety część prac wykonywanych w ramach ochrony przeciwpowodziowej powodowała nawet znaczny wzrost zagrożenia powodziowego. Pośrednie skutki budowy obwałowań to:

Zwiększenia prędkości przepływu w wyniku skracania rzeki prowadzi do:
- intensywnej erozji,
- pogłębienia dna i w rezultacie przy niskim stanie wody w rzece przesuszenia terenów przyległych
- przyspieszenie przebiegu fali powodziowej.
Na skutek koncentracji koryta obwałowanego ulegają wzrostowi średnie głębokości. Co powoduje:
- obniżenie poziomu zwierciadła wód w rzece, a następnie obniżenie zwierciadła wód podziemnych.
Zmniejszenie retencji, ponieważ w wyniku wybudowania wałów retencja dolinowa zostaje zamieniona na retencję tylko między wałami. Konsekwencją tego jest:
- wzrost maksymalnego poziomu fali powodziowej i przyspieszenie jej przebiegu
Zmiana kształtu koryta wywołana budową wałów powoduje, że fala wezbraniowa o określonych kształtach na początku odcinka obwałowanego, na jego końcu będzie miała większe różnice wysokości między falą wznoszącą i opadającą w porównaniu do fali, która przejdzie przez odcinek nie obwałowany
Budowa wałów w górze zlewni zwiększa ryzyko powodzi oraz koszty ochrony przeciwpowodziowej w dole rzeki

Podsumowanie:

Po zbadaniu wad i zalet budowania obwałowań hydrotechnicy powoli idą na kompromis z ekologami i pozostawiają rzekę w jak największym stopniu nieuregulowaną. Coraz częściej ekonomiczny sens ochrony przed zalaniem nadrzecznych łąk, pastwisk, a nawet gruntów ornych staje się mało ważny w porównaniu do konsekwencji budowania obwałowań blisko rzeki, które zwiększają koszty ochrony przeciwpowodziowej na jej dolnym odcinku.

Aby zapobiegać powodziom należy zwiększyć retencję - szczególnie glebową, leśną, dolinową, polderową, w małych zbiornikach zaporowych. Jak wynika z doświadczenia należy maksymalnie ograniczyć zagospodarowywanie dolin rzecznych. Szczególnie ostrożnie należy podchodzić do działań związanych z przyspieszaniem spływu wód, a więc regulacją rzek i porządkowaniem międzywala.

Kinga Wójcikowska

« poprzedni artykuł		następny artykuł »

wideofilmowanie Kraków

EkoNewsletter - Biuletyn Ekoportal.eu | X

Zachęcamy do rejestracji w Portalu Ochrony Środowiska Ekoportal.eu [w prawej kolumnie pośrodku] oraz prenumeraty biuletynu EkoNewsletter [w prawej kolumnie u góry]. Raz w miesiącu wprost do Twojej skrzynki mailowej trafi zestaw najważniejszych informacji z ochrony środowiska mijającego miesiąca. Zapraszamy również na nasze Forum.