Zgodnie z art. 3 ust. 1 Ustawy o opakowaniach i odpadach opakowaniowych z dnia 11 maja 2001 r. opakowaniami są wprowadzone do obrotu wyroby wykonane z jakichkolwiek materiałów, przeznaczone do przechowywania, ochrony, przewozu, dostarczania lub prezentacji wszelkich produktów, od surowców do towarów przetworzonych.

Na podstawie wspomnianych definicji można wyróżnić następujące funkcje, jakie spełniają opakowania:

·        logistyczna (umożliwiajÄ… transport, magazynowanie i dystrybucjÄ™)

·        marketingowa (estetyka powoduje zwiÄ™kszenie popytu)

·        informacyjna (noÅ›nik informacji)

·        ekologiczna (np. opakowania wyrobów niebezpiecznych)

Jak wynika z powyższych danych problem opakowań i odpadów opakowaniowych jest ważną kwestią, która powinna być regulowana przez sprawne systemy organizacyjno-prawne.

Grupy odpadów opakowaniowych i miejsca ich powstawania

Z uwagi na miejsca powstawania i pochodzenie, możemy wyodrębnić następujące grupy odpadów opakowaniowych [H. Żakowska Odpady opakowaniowe 2003]:

·        Odpady przemysÅ‚owe powstajÄ…ce u producentów materiałów opakowaniowych, producentów i użytkowników opakowaÅ„.

Gdy są jednorodne materiałowo (makulatura, tworzywa sztuczne, stłuczka) przeprowadza się ich segregację na miejscu, są potencjalnymi surowcami wtórnymi.

 Gdy odpady technologiczne nie sÄ… jednorodne (laminaty z udziaÅ‚em papieru, tworzyw sztucznych i aluminium) i brak jest możliwoÅ›ci przetwórczych na miejscu, wytwórca ponosi koszty utylizacji.

• Opakowania poużytkowe po materiaÅ‚ach, surowcach i innych wyrobach powstajÄ…ce na terenie zakÅ‚adów produkcyjnych, jednostek handlowych oraz innych podmiotów.

Odpady te powinny być segregowane w miejscu powstawania na odpady jednorodne materiałowo. Podmiot gospodarczy, w którym powstają jest odpowiedzialny za ich utylizację. Niektóre można wykorzystać jako surowce wtórne pod warunkiem ich odpowiedniego przygotowania (szkło z podziałem na kolory, tworzywa sztuczne z podziałem na poszczególne polimery).

• Opakowania poużytkowe powstajÄ…ce w gospodarstwach domowych.

Jest je znacznie trudniej wykorzystać, ze wzglÄ™du na rozproszenie, a co za tym idzie znaczne koszty zbiórki. 

Odpady opakowaniowe powstają więc u:

- wytwórcy surowców

- producenta opakowań jednostkowych

- producenta wyrobów

- jednostce handlowej

- ostatecznego nabywcy wyrobu

SÄ… to poszczególne ogniwa tzw. „Å‚aÅ„cucha opakowaniowego”.

Sposoby zmniejszania ilości powstających odpadów opakowaniowych

Zapobieganie powstawaniu odpadów

Wg dr inż. H. Żakowskiej zapobieganie powstawaniu odpadów może być realizowane poprzez:

·        Zmniejszenie iloÅ›ci i masy samych opakowaÅ„

·        Projektowanie zgodnie z wymaganiami ekologicznymi

Projektowanie odgrywa istotną rolę w zapobieganiu powstawania odpadów poużytkowych, w związku z tym należy stosować się do następujących wytycznych:

- analiza możliwości zastosowania opakowania wielokrotnego użytku

- eliminacja nadmiaru opakowań i unikanie pakowania wielostopniowego

- dobór opakowań dostosowanych do technologii odzysku i systemów selektywnej zbiórki

- dobór materiałów i konstrukcji ułatwiających wtórne przetwórstwo (jeśli jest to możliwe, stosowanie jednorodnych materiałów przydatnych do recyklingu)

- dobór elementów dodatkowych usuwalnych, nieograniczających ponownego przetwórstwa

- przewidywać łatwość oddzielenia materiałów (przypadek opakowań wielomateriałowych)

- nanoszenie symbolu materiału i/lub innych znaków stosowanych w ramach systemu gospodarki odpadami, ułatwiających ich dalsze wykorzystanie

Opakowania powinny być zaprojektowane z myślą o późniejszych metodach odzysku.

•      Stosowanie opakowaÅ„ wielokrotnego użytku

Możliwości odzysku

O możliwości odzysku opakowań poużytkowych decydują głównie cechy samego opakowania takie jak jego konstrukcja, zastosowane materiały i elementy dodatkowe (np. wtykiety czy zamknięcia). Jednakże mechanizmy odzysku zależą głównie od wdrożonych systemów organizacyjno-prawnych w zakresie gospodarki odpadami opakowaniowymi.

Istnieją trzy główne metody odzysku opakowań poużytkowych.

·        Wtórne przetwarzanie (recykling)

Zgodnie z ustawą o odpadach z 27 kwietnia 2001 r. pod pojęciem recyklingu rozumie się taki odzysk, który polega na powtórnym przetwarzaniu substancji lub materiałów zawartych w odpadach w procesie produkcyjnym w celu uzyskania substancji lub materiału o przeznaczeniu pierwotnym lub o innym przeznaczeniu.

Odnosi się on również do przetwarzania organicznego (kompostowania), lecz nie do odzyskiwania energii. Dotyczy przede wszystkim opakowań poużytkowych.

·        Spalanie z odzyskiem energii

Opakowania poużytkowe, dla których recykling jest nieuzasadniony technologicznie i ekonomicznie, a które charakteryzują się dużą wartością opałową, powinny być przekształcane termicznie przez spalanie (np. butelki z PET mają wartość opałową 23 MJ/kg a przeciętne odpady komunalne jedynie 9 MJ/kg). Dotyczy to głównie opakowań wykonanych z tworzyw sztucznych o niskiej masie cząsteczkowej, zabrudzonych trudnousuwalnymi pozostałościami pakowanego produktu oraz takich, które sprawiają problemy z rozdzieleniem zawartych w nich rodzajów materiałów opakowaniowych.

W ubiegÅ‚ych latach spalanie odpadów powodowaÅ‚o ostry sprzeciw mieszkaÅ„ców i org. ekologicznych  ze wzglÄ™du na duże emisje. Jednakże technologie spalania nowej generacji speÅ‚niajÄ… wymagania w zakresie dopuszczalnych poziomów emisji szkodliwych substancji. Jak podano w publikacji „odpady opakowaniowe” wydanej w 2003 r w Europie zainstalowano już ponad 500 spalarni. W Polsce jest to jeszcze kwestia przyszÅ‚oÅ›ci ze wzglÄ™du na duże koszty inwestycyjne. Obecnie pracuje spalarnia w Warszawie uruchomiona w 2000 r.

·        Kompostowanie

Jest to proces przetwarzania materiałów na nawóz zwany kompostem, zachodzÄ…cy pod wpÅ‚ywem dziaÅ‚ania bakterii oraz grzybów. 

Większość tradycyjnych materiałów opakowaniowych (tworzywa sztuczne, szkło, metale) jest odporna na działanie enzymów bakteryjnych. Jednakże jak podaje dr inż. H. Żakowska intensywne badania zaowocowały uzyskaniem biodegradowalnych polimerowych materiałów opakowaniowych. Należą do nich również biopolimery, a więc biodegradowalne polimery produkowane przez bakterie (np. mogą być gromadzone w ich komórkach jako materiał zapasowy).