Ekoportal.eu - ochrona środowiska ekologia ochrona przyrody recykling biopaliwa GMO odpady - Możliwości i problemy zagospodarowania form antropogenicznych

Możliwości i problemy zagospodarowania form antropogenicznych

12.07.2007.

Miasto jest miejscem, w którym ingerencja ludzi w środowisko przyrodnicze jest bardzo duża. Rozwój zabudowy, komunikacji, przemysłu, handlu i usług przyczyniają się do nieodwracalnych zmian przyrody. Działalność człowieka powoduje powstanie form antropogenicznych widocznych w krajobrazie każdego ośrodka miejskiego. Jak podaje Wielka Encyklopedia PWN (2001) są to „formy wklęsłe: kamieniołomy, glinianki, kanały i in., formy wypukłe np. hałdy, nasypy kolejowe, wały przeciwpowodziowe”. Różnorodność tych form sprawia też duże problemy z ich zagospodarowaniem.

Obiekty antropogeniczne mogą spełniać różnorakie funkcje, w dużej mierze podobne do tych, które spełniają formy naturalne. Formy antropogeniczne, które np. szpecą krajobraz lub są przeszkodą dla budownictwa można przede wszystkim zlikwidować. W Warszawie dużo było tego typu obiektów, które obecnie nie istnieją, gdyż ich zniszczenie pozwoliło na zmianę charakteru danego obszaru. Stało się tak między innymi w parku im. Józefa Sowińskiego. Zasypanie glinianek dało szansę na rozwój terenu rekreacyjnego dla mieszkańców.

Jednak często trudno jest zlikwidować konkretną formę antropogeniczną. Najważniejsze jest, aby nie zagrażała ona środowisku naturalnemu. Stąd w przypadku składowisk odpadów przemysłowych i wysypisk śmieci należy je „unieruchomić”, tzn. nie pozwolić na rozprzestrzenianie się składowanego materiału. Następnym etapem jest zagospodarowanie takiego obszaru, tak aby zmniejszyć jego oddziaływanie na środowisko, czyli m.in. zanieczyszczenie gleb i wód gruntowych oraz oszpecenie krajobrazu. Sztuczna forma terenu może pełnić funkcje użytkowe tak jak dzieje się to np. w przypadku nasypów kolejowych i drogowych. W tym wypadku obiekty antropogeniczne są najczęściej specjalnie budowane do takich celów. Najczęściej widziane w krajobrazie miasta są jednak formy, które stanowią pozostałość po innej działalności człowieka. Hałdy, kopce, góry usypane z różnorodnego materiału często posiadają cechy morfologii przydatne dla rowerzystów czy też narciarzy. Stąd dobrym rozwiązaniem jest stworzenie infrastruktury rekreacyjno – wypoczynkowej na tego typu obiektach. Mogą to być trasy rowerowe, wyciągi narciarskie, miejsca dla paralotniarzy itd. Podobnie dzieje się z obiektami wklęsłymi. Najatrakcyjniejsze są formy z wodą, czyli stawy i kanały. Kiedy cały teren jest uporządkowany, są ustawione ławki wzdłuż tras spacerowych, a woda w tych obiektach jest czysta, przyciąga to mieszkańców jako obszar wypoczynku.

Często jednak zanim można przystąpić do realizacji zagospodarowania rekreacyjno – wypoczynkowego obiekt antropogeniczny wymaga rekultywacji, czyli zabiegów zmierzających do przebudowania lub odtworzenia zniszczonych składników środowiska i przywrócenia im zdolności produkcyjne. Proces ten ma na celu między innymi przywrócenie gleb, roślinności, pojawienie się fauny. Pozwala to na funkcjonowanie danej formy w środowisku przyrodniczym. Aby podnieść wartość kulturową i użytkową obiektu powinien on zostać poddany rewaloryzacji, odnowie krajobrazu zdewastowanego. Klasycznym przykładem tego procesu jest Wojewódzki Park Kultury i Wypoczynku w Chorzowie. Poprzemysłowe nieużytki: biedaszyby, hałdy, wysypiska śmieci zrekultywowano i na ich miejscu ustawiono także nowe obiekty np. planetarium, rosarium, wesołe miasteczko czy restauracje (O Parku, 2006). Wszystkie te zabiegi doprowadziły do podniesienia wartości krajobrazowej tego miejsca, czyli właśnie rewaloryzacji.

Forma antropogeniczna może zostać objęta ochroną rezerwatową. W ten sposób zakończy się ingerencję człowieka i pozwoli przyrodzie na działanie według jej zasad. Dzięki temu może nastąpić np. naturalna sukcesja roślinności, mogą wytworzyć się gleby, nowe siedliska zwierząt. W Niemczech wiele rezerwatów biosfery posiada strefę renaturyzacyjną obejmującą między innymi nieczynne kopalnie odkrywkowe tak jak w przypadku rezerwatu „Oberlausitzer Heide- und Teichlandschaft”. Rekultywacja następuje tu dzięki funkcjonowaniu przyrody. (Biosphärenreservat "Oberlausitzer Heide- und Teichlandschaft", 2006)
To są pewne główne kierunki zagospodarowania obiektów antropogenicznych, ale każda forma ma własne indywidualne predyspozycje z tym związane, dlatego też możliwości zagospodarowania są indywidualne dla każdego obiektu.

Zagospodarowanie formy antropogenicznej wiąże się jednak z różnymi problemami. Głównie dotyczą one aspektu przyrodniczego. Wiąże się to z samodzielnym funkcjonowaniem przyrody, szczególnie na obszarach rekultywowanych i przekształconych przez człowieka. Tereny te będąc poddane silnej antropopresji potrzebują odpowiednio dużo czasu, aby naturalnie odbudować komponenty przyrody. Podczas zagospodarowywania ważna jest także ochrona różnorodności gatunkowej. Niektóre obiekty dzięki ingerencji człowieka bądź działaniu przyrody charakteryzują się niespotykaną w swoim otoczeniu fauna i florą. W planowaniu i kształtowaniu środowiska często wiąże się to z uniemożliwieniem zagospodarowania. Aspekt przyrodniczy przejawia się także w związku z zagrożeniem środowiska. Wysypiska śmieci czy składowiska odpadów przemysłowych mają najbardziej negatywny wpływ na środowisko naturalne. Zagospodarowanie tego typu obiektów wiąże się głównie z dużymi kosztami. Problemy finansowe wynikają również z zawiłości prawnych.

W wielu przypadkach brakuje uregulowania prawa własności danego obiektu. Tym samym nie wiadomo kto mógłby płacić za zagospodarowywanie formy. Podobnie jest gdy prawo własności należy do osoby prywatnej, a miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego wymaga zmian, które mogłyby być finansowane z pieniędzy gminy czy miasta. Problemem jest też brak funduszy. To jest najczęstszy powód zaniechania działań prowadzących do zagospodarowania form antropogenicznych.
Formy antropogeniczne jako pozostałość po działalności budowlanej czy przemysłowej człowieka zlokalizowane są często na obrzeżach miasta. Utworzenie przykładowo terenów rekreacyjno-wypoczynkowych wymaga dostępności do nich. Zdarza się jednak, że omawiane obiekty znajdują się daleko od głównych dróg, centrum miasta, a także leżą na obszarach zamkniętych, należących do instytucji państwowych lub prywatnych właścicieli.

Problemy zagospodarowania związane są również nieodłącznie z otoczeniem formy antropogenicznej. Obecne użytkowanie terenu czy planowane inwestycje mają wpływ na pobliskie tereny. Podobnie jest z sąsiedztwem obszarów chronionych. Każdy obiekt antropogeniczny mimo, iż powstał w wyniku działalności człowieka funkcjonuje w środowisku przyrodniczym, miejskim czy społecznym. Potrzeby tych środowisk wymuszają pewne ograniczenia w możliwościach zagospodarowania.

Anna Wiśniewska

Literatura:
1. Biosphärenreservat "Oberlausitzer Heide- und Teichlandschaft" [Online] Biosphärenreservat "Oberlausitzer Heide- und Teichlandschaft", http://www.biosphaerenreservat-oberlausitz.de
2. O parku [Online] WPKiW-Wojewódzki Park Kultury i Wypoczynku, http://www.wpkiw.com.pl/oparku1.html
3. Wielka Encyklopedia PWN tom II, 2001, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa

« poprzedni artykuł		następny artykuł »

wideofilmowanie Kraków

EkoNewsletter - Biuletyn Ekoportal.eu | X

Zachęcamy do rejestracji w Portalu Ochrony Środowiska Ekoportal.eu [w prawej kolumnie pośrodku] oraz prenumeraty biuletynu EkoNewsletter [w prawej kolumnie u góry]. Raz w miesiącu wprost do Twojej skrzynki mailowej trafi zestaw najważniejszych informacji z ochrony środowiska mijającego miesiąca. Zapraszamy również na nasze Forum.